महाराष्ट्रात धर्मादाय न्यास नोंदवण्यापूर्वी खर्च किती येईल हे तुम्हाला जाणून घ्यायचे असते. खरे उत्तर असे की खर्चाचे अनेक भाग आहेत आणि त्यापैकी काहीच कायद्याने ठरलेले आहेत. ही मार्गदर्शिका नियमांत काय लिहिले आहे आणि काय बदलते ते वेगळे करून सांगते. प्रक्रियेसाठी सार्वजनिक न्यास नोंदणी कशी करावी पाहा.
1. सरकारी नोंदणी शुल्क
Bombay Public Trusts Rules, 1951 चा नियम 6(5) अर्जासोबत शुल्क मागतो. धर्मादाय आयुक्तांच्या संकेतस्थळावर प्रसिद्ध केलेल्या नियमांच्या मजकुरात हे शुल्क न्यासाच्या मालमत्तेच्या मूल्यावर आधारित एक लहान स्लॅब आहे: ₹2,000 पर्यंतच्या मालमत्तेसाठी ₹3, जे टप्प्याटप्प्याने ₹25,000 पेक्षा जास्त मालमत्तेसाठी ₹25 होते. कलम 28 नुसार नोंदणीकृत मानलेल्या न्यासांना असे शुल्क नाही. धर्मादाय आयुक्तांच्या नागरिक मार्गदर्शिकेत रक्कम सांगितलेली नाही आणि भरणा ऑनलाइन किंवा, ऑफलाइन निवडल्यास, न्यास कार्यालयात करता येतो असे म्हटले आहे. सादर करताना पोर्टल देय रक्कम दाखवते, त्यामुळे पोर्टलवरील रक्कम अंतिम मानावी.
2. न्यास विलेखावरील मुद्रांक शुल्क
न्यास विलेखावर महाराष्ट्र मुद्रांक अधिनियम, 1958 नुसार मुद्रांक शुल्क लागते. अधिनियम धार्मिक किंवा धर्मादाय उद्देशासाठी मालमत्तेचे मृत्युपत्रेतर निपटारणे “सेटलमेंट” मानतो (कलम 2(t)). लागू शुल्क दस्तऐवज काय करतो यावर अवलंबून असते, विशेषतः मालमत्ता प्रत्यक्षात विश्वस्तांकडे हस्तांतरित होते का आणि तिचे मूल्य किती यावर. रक्कम विलेख आणि मालमत्तेनुसार बदलू शकते, म्हणून आम्ही येथे एकच आकडा देत नाही. मुद्रांक कागद घेण्यापूर्वी तुमच्या विलेखावरील सध्याचे शुल्क मुद्रांक कार्यालय किंवा वकिलाकडून तपासा.
3. वर्तमानपत्रातील सूचना आणि चौकशीचा खर्च
अधिकारी चौकशीची जाहीर सूचना देतो, उदा. वर्तमानपत्रातील जाहिरात (नियम 7A). अर्जदाराला सूचनेचा अंदाजे खर्च भरण्यास सांगितले जाऊ शकते. धर्मादाय आयुक्तांच्या मार्गदर्शिकेत वर्तमानपत्रात प्रसिद्धीतून सूट मिळण्याचा अर्जही आहे, ज्यावर ₹10 चा कोर्ट फी स्टॅम्प लावतात. सूट मिळेल की नाही हे अधिकारी ठरवतो.
4. लहान खर्च
- अर्जाचे गंभीर प्रतिज्ञान अधिकृत अधिकाऱ्यासमोर, जसे नोटरी (नियम 6(4)).
- मार्गदर्शिकेत सांगितलेल्या कागदपत्रांचे स्कॅनिंग आणि छपाई.
- कार्यालयाच्या पत्त्याचा पुरावा किंवा ना हरकत प्रमाणपत्राचा काही खर्च.
5. व्यावसायिक शुल्क
विलेखाचा मसुदा, अर्ज तयार करणे आणि कार्यालयात हजर राहणे हे वकिलाचे काम आहे आणि शुल्क प्रत्येक वकिलानुसार वेगळे असते. त्यात काय समाविष्ट आहे ते विचारा: मसुदा, दाखल करणे, हजेऱ्या आणि नोंदणी क्रमांक मिळेपर्यंतचा पाठपुरावा. खूप स्वस्त जाहिरात केलेल्या “पॅकेज”पासून सावध राहा, ज्यात अनेकदा मुद्रांक शुल्क, प्रसिद्धी किंवा हजेऱ्या समाविष्ट नसतात.
6. नोंदणीनंतरचे खर्च
- दरवर्षी लेखापरीक्षित लेखे: खाती आणि ऑडिट.
- विश्वस्त बदलल्यास बदल अहवाल.
- कर सवलत आणि देणगीदार वजावटीसाठी प्राप्तिकर नोंदणी: 12A आणि 80G.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
सरकारी शुल्क हाच मुख्य खर्च आहे का?
नाही. बहुतेक न्यासांसाठी नोंदणी शुल्क लहान असते. खरा अंदाजपत्रक मुद्रांक शुल्क, सूचनेचा खर्च आणि व्यावसायिक शुल्कातून बनतो.
मालमत्ता नसताना न्यास नोंदवता येतो का?
अर्जात मालमत्तेचा तपशील न्यासाकडे मालमत्ता किंवा उत्पन्न असेल तेव्हाच मागितला जातो; धर्मादाय आयुक्तांच्या मार्गदर्शिकेनुसार अन्यथा ते भाग रिकामे ठेवावेत.
तुमच्या न्यासाच्या खर्चाचा अंदाज घेण्यास मदत हवी आहे? मुंबईत न्यास नोंदणी सहाय्य पाहा.
ही सर्वसाधारण माहिती आहे, कायदेशीर सल्ला नाही. शुल्क आणि मुद्रांक शुल्क बदलत राहतात, त्यामुळे भरणा करण्यापूर्वी धर्मादाय आयुक्त कार्यालय आणि मुद्रांक कार्यालयाकडून सध्याची रक्कम खात्री करून घ्या.
स्रोत: Bombay Public Trusts Rules, 1951 (नियम 6 आणि 7A); महाराष्ट्र मुद्रांक अधिनियम, 1958 (कलम 2(t)); धर्मादाय आयुक्त, महाराष्ट्र यांची न्यास नोंदणी नागरिक मार्गदर्शिका (charity.maharashtra.gov.in).