महाराष्ट्रातील प्रत्येक नोंदणीकृत सार्वजनिक न्यासाची (पब्लिक ट्रस्ट) माहिती धर्मादाय आयुक्त कार्यालयाच्या सार्वजनिक न्यास नोंदवहीत (Public Trust Register, PTR) असते. विश्वस्त बदलले, पत्ता बदलला किंवा मालमत्तेत बदल झाला, तर तो बदल ठराविक मुदतीत कळवावा लागतो. यालाच चेंज रिपोर्ट (बदल अहवाल) म्हणतात. हे मार्गदर्शक PTR क्रमांक म्हणजे काय आणि चेंज रिपोर्ट कसा दाखल करायचा हे सोप्या मराठीत सांगते.
महत्त्वाचे मुद्दे
- PTR म्हणजे
- Public Trust Register: सार्वजनिक न्यास नोंदवही, जी प्रत्येक विभागीय धर्मादाय आयुक्त कार्यालय ठेवते
- चेंज रिपोर्ट
- महाराष्ट्र सार्वजनिक विश्वस्त व्यवस्था अधिनियम, 1950 चे कलम 22
- मुदत
- बदल झाल्यापासून साधारणपणे 90 दिवसांच्या आत
- नमुना
- अनुसूची III (Schedule III); स्थावर मालमत्तेसाठी अनुसूची III-A सुद्धा
- उशीर झाल्यास
- विलंब माफीच्या (condonation) अर्जासह अहवाल दाखल करता येतो
PTR क्रमांक म्हणजे काय?
न्यासाची नोंदणी झाल्यावर त्याला एक नोंदणी क्रमांक मिळतो. त्यालाच सामान्यपणे PTR क्रमांक म्हणतात. त्यात एक अक्षर, अनुक्रमांक आणि विभागाचे नाव असते, उदा. E-12345 (मुंबई).
- ऑनलाइन तपासणी: charity.maharashtra.gov.in वर “Know Your Trust” पर्याय निवडा, PTR कार्यालय निवडा आणि नोंदणी क्रमांक किंवा न्यासाचे नाव टाका.
- बँक, न्यायालय किंवा मालमत्ता व्यवहारासाठी: PTR कार्यालयातून अनुसूची I (Schedule I) उताऱ्याची प्रमाणित प्रत घ्या, कारण ऑनलाइन माहिती जुनी असू शकते.
विश्वस्त बदलासाठी नमुने: सभेची सूचना, ठराव, संमतीपत्र आणि राजीनामा पत्राचे मराठी नमुने येथे पाहा.
चेंज रिपोर्ट कधी लागतो?
- नवीन विश्वस्त नेमला, विश्वस्ताने राजीनामा दिला किंवा विश्वस्ताचे निधन झाले
- न्यासाचा पत्ता बदलला
- न्यासाने जमीन किंवा इमारत घेतली, विकली किंवा भेट मिळाली
- नोंदवहीतील कोणत्याही नोंदीत बदल झाला
लागणारी मुख्य कागदपत्रे (नियम 13(2A))
- ज्या सभेत बदलाचा निर्णय झाला त्या सभेची नोटीस आणि विषयपत्रिका
- गणपूर्ती (quorum) आणि आवश्यक बहुमत दाखवणारा ठराव
- नवीन विश्वस्ताचे संमतीपत्र, पत्ता, मोबाईल, ई-मेल आणि ओळखपत्र
- जाणाऱ्या विश्वस्ताचे प्रतिज्ञापत्र (नियम 6(4)); विश्वस्ताचे निधन झाले असल्यास किंवा ते सापडत नसल्यास सूट मिळू शकते
- न्यासपत्र (ट्रस्ट डीड) आणि सध्याचा अनुसूची I उतारा
- निधन झाले असल्यास मृत्यू दाखला; मालमत्तेच्या बदलासाठी नोंदणीकृत दस्तऐवज आणि अनुसूची III-A
दाखल कसा करायचा?
चेंज रिपोर्ट न्यासाच्या लॉगिनमधून charity.maharashtra.gov.in वर ऑनलाइन, विभागीय उप किंवा सहायक धर्मादाय आयुक्तांकडे दाखल केला जातो. पावती क्रमांक जपून ठेवा; 90 दिवसांच्या आत दाखल केल्याचा तोच पुरावा असतो. मुंबईसाठी कार्यालय सस्मिरा इमारत, सस्मिरा रोड, वरळी येथे आहे.
2025 ची सुधारणा: कायम आणि मुदतीचे विश्वस्त
1 सप्टेंबर 2025 पासून कलम 30A लागू आहे. आयुष्यभरासाठी नेमलेला विश्वस्त कायम (perpetual) विश्वस्त आणि ठराविक मुदतीसाठी नेमलेला मुदतीचा (tenure) विश्वस्त. न्यासपत्रात तरतूद नसल्यास कायम विश्वस्त एकूण विश्वस्तांच्या एक चतुर्थांशापेक्षा जास्त असू शकत नाहीत. न्यासपत्रात मुदत लिहिलेली नसल्यास एकमताने जास्तीत जास्त पाच वर्षांसाठी नेमणूक करता येते. प्रत्येक नेमणुकीच्या ठरावात हे स्पष्ट लिहा.
उशीर झाला तर?
कलम 22(1) च्या 2017 च्या तरतुदीनुसार योग्य कारण असल्यास उशिरा दाखल केलेला अहवाल स्वीकारला जाऊ शकतो. विलंबाचे खरे कारण, तारखांसह, आणि आधार देणारी कागदपत्रे जोडा. उशिराचा खर्च संबंधित विश्वस्ताला स्वतः भरावा लागतो, न्यासाच्या निधीतून नाही.
मोफत साधने: चेंज रिपोर्ट मुदत कॅल्क्युलेटर आणि चेंज रिपोर्ट चेकलिस्ट (PDF, इंग्रजी). अधिक माहिती: धर्मादाय आयुक्त आणि न्यासांविषयी सर्व मार्गदर्शक (इंग्रजी).
सल्ला भेटीसाठी पूर्वनियोजित वेळ घ्यावी लागते. वेळ ठरवण्यासाठी +91 99301 50560 वर फोन करा किंवा WhatsApp संदेश पाठवा.
हे मार्गदर्शक ऑक्टोबर 2026 मधील सर्वसाधारण कायदेशीर स्थिती सांगते. हा कायदेशीर सल्ला नाही; तुमच्या प्रकरणासाठी सध्याचे नियम आणि नमुने तपासा.